موزهي مردمشناسي مهريز؛ كلكسيوني از خلاقيت، ابتكار و هنر والاي گذشتگان
موزهي مردمشناسي مهريز با هدف شناخت آداب، رسوم و اعتقادات مردم، احياي بناهاي فرهنگي و تاريخي منطقه و ايجاد ارتباط ميان نسل جديد و قديم، در حمام قاجاري «استهريج» تشكيل شده است. 
بازديدكنندگان اين موزه علاوه بر تحسين تلاش، انديشه و تفكري كه در ساخت ابزار موجود دخيل بوده است، به اطلاعاتي دربارهي چگونگي بهكارگيري ابزار و ادوات و نيز سير تحول زندگي مردم دركنار نمادهايي از كوشش خستگيناپذير نياكان خود براي سازگاري با محيط و گذران زندگي دست مييابند.
موزهي مردمشناسي مهريز در ساختمان حمام قديمي استهريج تشكيل شده و طرح كلي بنا مانند بيشتر حمامهاي قديمي، بهصورت زيرزميني با مساحتي حدود 650 مترمربع در شش متري عمق زمين است، بهطوري كه پشت بام آن همسطح خانههاي اطراف است.
قبههاي روي سقف و شيشههاي رنگي كه بعد از مرمت در آن بهكار رفتهاند، با انعكاس نور طبيعي، محيط زيبا و جالبي را در موزه ايجاد ميكنند كه با توجه به سبك معماري و شيوهي ساخت، بناي نخستين آنرا به اوايل دورهي قاجار ميتوان نسبت داد.
همچنين مرمت و بازسازي بناي يادشده با همكاري استانداري، سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان يزد و فرمانداري شهرستان مهريز در سال 1376 آغاز شد و با ايجاد تغييراتي در بافت بنا از جمله مرمت كف و گچكاري بدنهها، پس از سهسال تلاش در سال 1379 با صرف هزينهاي حدود يكصد ميليون ريال بهپايان رسيد.
در سال 1380 نيز عمليات تكميلي شامل سيمكشي، نورپردازي، سيستم صوت و نصب ويترينها انجام شد و انتقال اشياي مردمشناسي به اين مكان صورت گرفت. ساختمان موزه نيز 22 خردادماه 1379 در فهرست آثار ملي ثبت شد.
از جمله آثار موجود در موزهي مردمشناسي مهريز به وجود بيش از 600 اثر فرهنگي و تاريخي در اين موزه ميتوان اشاره كرد كه عبارتند از ابزار و وسايل مربوط به مشاغل سنتي اعم از ريسندگي، پارچهبافي، حلاجي، گيوهدوزي، سبدبافي، چاقوسازي و كشاورزي.
همچنين در اين موزه ظرفهاي فلزي و شيشهيي طبخ و صرف غذا معروف به ديگ سنگ، كتيبه و سنگنوشتههاي قديمي از جمله قديميترين كتيبهي مربوط به قرن ششم هجري قمري وجود دارند كه به خط كوفي و ثلث روي سنگ مرمر نوشته شدهاند و نقوش اسلامي در حاشيههاي محرابي دارند.
اسناد و قبالههاي قديمي شامل وكالتنامه، صداقنامه، سند خريد و فروش زمين، باغ و غيره از سال 1250 هجري قمري نيز از ديگر ميراث فرهنگي نگهداريشده در اين موزهاند.
پوشاك سنتي مردم منطقه شامل سرپوش يا چادرچاقچور، تنپوش از جمله شليته، شلوار چاقچور و… و پاپوش مانند گيوه، جوراب و… نشانگر آداب و سنتهاي مردمان اين ديار در اين موزه است.
از جملهي وسايل موجود در اين موزه به وسايل استحمام مانند بقچهي حمام قلمكار، سوزني زيرپايي، تاس حمام، تشت و سفيدآبدان ميتوان اشاره كرد و اين در حالي است كه ابزار جنگ از جمله سپر، زره، گرز، تفنگ و شمشير نيز در اين موزهي مردمشناسي وجود دارند.
ابزار و اشياي موجود در موزهي مردمشناسي شهرستان مهريز، اگرچه در گذر زمان، رنگ كهنگي به خود گرفتهاند، اما هريك داستانهايي را از دوران اوج كارايي خود در سينه دارند و آنچه بيشتر از همه به ارزش آنها ميافزايد، خدمات بيشائبهاي است كه در گذشته و براي تسهيل انجام امور روزمره به نياكان ما ارايه كردهاند.
در اين مكان، چشمان مشتاق مردم فرهنگدوست، زندگي انسانهايي را نظاره ميكنند كه خلاقيت، ابتكار و هنر والايشان، فصل نويني را در شناخت تاريخ و فرهنگ ايران زمين گشوده است.